20 dec 2025

Groepsgesprek over genderidentiteit

door Jochem

Het Genderkoek Poppetje met Identiteit, Aantrekking, Expressie en Geslacht

Naast de weekenden die de stichting jaarlijks organiseert, is er onder andere een levendige appgroep. Maar sommige gesprekken voer je beter in persoon. Voor wie er toen niet bij was, of er nog eens verder over wil nadenken of praten, hieronder het verslag van ons groepsgesprek in oktober over genderidentiteit. Het gesprek is dus al even geleden, maar het onderwerp blijft actueel.

Een artikel dat verschillend werd geïnterpreteerd leidde eind juli tot een discussie in de appgroep over het gebruik van 73 labels die samen elke variatie in genderidentiteit zouden dekken. Kan dat, willen we dat en waarom wel of juist niet? De emoties liepen hoog op en al snel stelde voorzitter Jochem voor om bij elkaar te komen en een breed gesprek te voeren over genderidentiteit.

Van alle kanten

Het groepsgesprek viel mooi te combineren met de lustrumborrel. Op 5 oktober kwamen we in Utrecht bij elkaar voor een inhoudelijke én feestelijke middag. Omdat het gespreksonderwerp iedereen aangaat die zich niet helemaal of helemaal niet cis voelt, en om meningen van alle kanten te horen, waren deze keer mensen uit het hele transspectrum uitgenodigd, dus ook transvrouwelijke personen. De meeste van de twintig deelnemers kwamen via Stichting Transman of via de gespreksgroep TransAnders van Transvisie. Sommigen helemaal uit Groningen en Enschede.

Terwijl de deelnemers binnendruppelden en als brave kinderen op een rijtje tegen de muur gingen zitten, werden de laatste voorbereidingen getroffen. Drinken op tafel, vlaggen aan de wand; in een handomdraai was het zaaltje ‘van ons’. Toen vormden we een kring en begonnen met een voorstelrondje. Daarin verklaarden opvallend veel deelnemers hun eigen voornaamwoorden niet zo belangrijk te vinden – meestal zolang die maar niet het bij geboorte toegewezen geslacht aanduiden. De buitenwereld lijkt vaak te denken dat alles draait om die voornaamwoorden, maar dat is maar een klein deel van genderidentiteit.

The Genderbread Person

Wat betekent ‘gender’ eigenlijk? Dat is best ingewikkeld. Bestuurslid Rens trapte af met een uitleg van ‘the Genderbread Person’. Deze 'genderkoek' of 'genderpoppetje', zoals het in de vertaling heet, is bedacht om met zo min mogelijk spraakverwarring te kunnen praten over gender. Het is een heel korte uitleg van de belangrijkste onderdelen die samen iemands gender vormen, namelijk:

identiteit (je gevoel over jezelf)
expressie (hoe je jezelf laat zien)
sekse (je lichamelijke kenmerken, zichtbaar en onzichtbaar zoals hormonen)
seksuele oriëntatie (op wie je valt).

[Tekst gaat door onder de afbeelding.]

Het Genderkoek Poppetje

Die vier onderdelen hebben elk een eigen schaal. Daarop kun je jezelf indelen, dat geldt voor cis mensen net zo goed als voor trans mensen:

je voelt jezelf in meer of mindere mate mannelijk en/of vrouwelijk;
je kunt met bijvoorbeeld kleding, make-up of hoe je beweegt benadrukken hoe mannelijk of vrouwelijk je je voelt – op sommige momenten doe je dat meer dan op andere;
iedereen heeft een mix van lichamelijke kenmerken. In de loop van het leven verandert een deel daarvan, zoals haargroei of vetverdeling, ook zonder hormoontherapie of operaties;
veel mensen zijn niet honderd procent hetero- of homoseksueel en dat hoeft ook niet je hele leven hetzelfde te zijn.

Kortom, gender is niet zwart-wit, maar kan alles daartussenin zijn. En het is ook nog eens veranderlijk.

Discussie

Na deze uitleg dachten we kort na over de vraag: waar voel jij je op dit moment staan op die verschillende schalen? Dit leverde gedachtes en vragen op om dieper op in te gaan.

Schaal

Wat als je je noch man, noch vrouw voelt, als je niet ergens op de schaal tussen die twee staat, maar op een andere schaal? Sommige deelnemers misten een goede term daarvoor. ‘Anders’, zoals je soms op formulieren kunt invullen, of ‘non-binair’, gaat nog steeds uit van een binaire situatie. Anderen herkenden wel het gevoel ‘ik ben geen van beide, ook niet een beetje’, maar vertelden geen behoefte te hebben dat verder te benoemen. “Zelf voel ik me prima zoals ik ben,” zei iemand, “het wordt pas lastig in contact met de buitenwereld.”

Invloed van je omgeving

Dat raakte aan een andere kwestie. "Wat voel ik zelf en wat is ingegeven door mijn omgeving – en hoe maak ik dat onderscheid?" Het is de vraag of dat laatste wel kan, want we zijn allemaal door onze omgeving gevormd en leven niet in een vacuüm. Toch voelt het, zeker als je over bijvoorbeeld hormonen of operaties moet besluiten, als belangrijk om te weten welk gevoel ‘uit jezelf komt’. Om expressie te scheiden van identiteit. "Als de samenleving zou vinden dat een man net zo goed dit lichaam kan hebben, zou ik me dan nog steeds laten opereren?"

De verschillende kanten van genderidentiteit, waaronder de invloed van de omgeving, lopen door elkaar. Bijvoorbeeld in ons taalgebruik. Zo zei iemand: "Ik word nooit ‘honderd procent man’, door hoe ik gesocialiseerd ben." Diegene had daar vrede mee, terwijl een ander tegenwierp: "Ik voel me wel honderd procent man." "Ja, dat ben je natuurlijk ook," vond de eerste.

Iemand wees ook op de situatie van ‘veteranen’: mensen die klaar zijn met hun transitie en door hun omgeving gezien worden als cis. Dat kan zo gaan knellen dat je je na verloop van tijd meer transgender gaat voelen dan heel lang het geval was. Maar een praatgroep voor veteranen is er niet meer.

De juiste letter

Tussendoor ontspon zich nog een discussie over de geslachtsaanduiding in het paspoort. Waarom staat die letter daar eigenlijk? Op een rijbewijs staat 'ie niet. En wat heeft de overheid überhaupt met iemands geslacht te maken? Vroeger stond je geloofsovertuiging op je paspoort, daar verbazen we ons nu over. Maar sommigen hebben zo moeten vechten voor 'de juiste letter', dat ze die er juist wél in willen. Welk belang dan zwaarder weegt is heel persoonlijk.

Veel mensen zeiden last te hebben van de nadruk op geslacht, in de hele maatschappij. De vermeende tegenstellingen waren in de jaren zeventig en tachtig veel minder zichtbaar. Met een kleurrijk betoog over de tijd dáár weer voor, waarin die tweedeling juist nog veel strenger was dan nu (zodat de ouderen onder ons vaak anders tegen de huidige samenleving aankijken dan de jongeren) besloten we het groepsgesprek.

Behoefte aan contact

De aftrap van de jubileumborrel was een toespraak door voorzitter en oprichter Jochem over de geschiedenis van de stichting. Hij sloot af met de vraag of we bijeenkomsten als deze vaker zouden willen. Hij hoefde maar naar de gezichten te kijken en het antwoord was duidelijk: heel graag!

En ook tijdens de gezellige borrel, waarbij zich meer mensen aansloten, onder wie enkele partners, bleek de behoefte aan onderling contact. Aan goeie gesprekken, maar ook aan ‘gewoon samen zijn’. Want onder de soms heel verschillende visies op wat we als gemeenschap wel of niet nodig hebben in de maatschappij, ligt een stevige basis van onderling begrip. Daar hebben we geen woorden of labels voor nodig.